Ένα «όχι» μπορεί πολυ απλά, να ειπωθεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Από ένα μήνυμα που δεν πήρε την απάντηση που περιμέναμε.
Από μια σχέση που δεν προχώρησε.
Από μια επαγγελματική πρόταση που απορρίφθηκε.
Από ένα άνθρωπο που δεν ανταποκρίθηκε στο ενδιαφέρον μας.
Το γεγονός μπορεί να τελειώσει εκεί. Κι όμως, μπορεί να συνεχίσουμε να το κουβαλάμε για μήνες — ακόμη και για χρόνια, ένα όχι που γίνεται βίωμα.
Γιατί όμως, ένα τόσο μικρό περιστατικό μπορεί να μας πληγώσει τόσο βαθιά; Γιατί μια λέξη με τρία μόνο γράμματα να έχει τόσο αντίκτυπο σε αυτό που βιώνουμε;
Δεν βιώνουμε μόνο αυτό που συνέβη
Ένα «όχι» είναι ένα γεγονός.
Όμως ο άνθρωπος δεν βιώνει μόνο τα γεγονότα. Βιώνει και το νόημα που τους δίνει.
Ας σκεφτούμε ένα απλό παράδειγμα.
Εκφράζεις το ενδιαφέρον σου για έναν άνθρωπο και εκείνος σου λέει ότι δεν θέλει να συνεχίσει τη σχέση. Αυτό που συνέβη είναι συγκεκριμένο: ο συγκεκριμένος άνθρωπος, στη συγκεκριμένη στιγμή, δεν επιθυμεί να προχωρήσει μαζί σου.
Μέσα σου, όμως, μπορεί να αρχίσει να γράφεται μια πολύ διαφορετική ιστορία:
«Δεν με θέλει κανείς.»
«Δεν είμαι αρκετός.»
«Δεν αξίζω να με αγαπήσουν.»
«Κάτι δεν πάει καλά με εμένα.»
Το «όχι» παύει τότε να αφορά μόνο μια σχέση ή μια κατάσταση. Αρχίζει να μοιάζει με απόφαση για ολόκληρη την αξία σου.
Και εκεί ακριβώς ο πόνος μεγαλώνει.
Πώς δημιουργείται αυτή η εσωτερική ιστορία;
Το νόημα που δίνουμε σε μια απόρριψη δεν εμφανίζεται τυχαία.
Επηρεάζεται ;άμεσα από τις προηγούμενες εμπειρίες μας, τις σημαντικές σχέσεις της ζωής μας, τηνθέση μας στην πρωταρχική οικογένεια και όσα έχουμε μάθει να πιστεύουμε για τον εαυτό μας.
Αν, για παράδειγμα, κάποιος έχει μεγαλώσει νιώθοντας ότι έπρεπε συνεχώς να αποδεικνύει την αξία του για να γίνετε αποδεκτός, ένα «όχι» στο σήμερα, μπορεί να αγγίξει εκείνη την παλιά αμφιβολία, να ξύσει μια παλιά, πολλές φορές κακοφορμισμένη πληγή:
«Ίσως τελικά να μην είμαι αρκετός.»
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε έντονη αντίδραση κρύβει απαραίτητα ένα μεγάλο τραύμα. Σημαίνει, όμως, ότι οι σημερινές εμπειρίες συχνά συναντούν μέσα μας ήδη διαμορφωμένες προσδοκίες, φόβους και πεποιθήσεις. Και επείδη είναι βαθιά ριζωμένες μέσα μας ενεργοποιούν ένα μεγάλο σύστημα αντίδρασης.
Έτσι, δεν αντιδρούμε μόνο σε αυτό που συμβαίνει τώρα. Μπορεί να αντιδρούμε και σε όσα φοβόμαστε ότι το γεγονός θα επιφέρει για εμάς.
Όταν ένα γεγονός γίνεται ταυτότητα
Και συνεχίζωντας στο παράδειγμα μας, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι υπάρχει μια βασική διαφορά ανάμεσα στις φράσεις:
«Αυτός ο άνθρωπος δεν επέλεξε αυτή τη σχέση»
και
«Δεν είμαι άνθρωπος που του αξίζει να αγαπηθεί».
Η πρώτη περιγράφει ένα γεγονός.
Η δεύτερη μετατρέπει το γεγονός σε ταυτότητα.
Και αυτή η μετάβαση μπορεί να γίνει τόσο γρήγορα, ώστε να είναι δύσκολο να την αντιληφθούμε. Δεν ακούμε πλέον μόνο το «όχι» του άλλου. Ακούμε μαζί του κάθε προηγούμενη απόρριψη, κάθε στιγμή αμφιβολίας και κάθε παλιό φόβο ότι δεν είμαστε αρκετοί.
Τότε μπορεί να θυμώσουμε, να αποσυρθούμε, να προσπαθήσουμε υπερβολικά να αλλάξουμε την απόφαση του άλλου ή να κλείσουμε συναισθηματικά, ώστε να μη διακινδυνεύσουμε να πληγωθούμε ξανά.
Αυτές οι αντιδράσεις δεν σημαίνουν ότι είμαστε αδύναμοι ή υπερβολικοί. Συχνά αποτελούν προσπάθειες να προστατευτούμε από έναν πόνο στον οποίο έχουμε δώσει πολύ μεγαλύτερο νόημα από το ίδιο το γεγονός.
Το «όχι» δεν αποτελεί απόδειξη της αξίας μας
Ένα «όχι» μπορεί να πονάει. Η κατανόηση δεν ακυρώνει ούτε εξαφανίζει αυτόματα τον πόνο.
Μπορεί, όμως, να μας βοηθήσει να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα που συχνά μπερδεύονται:
τι πραγματικά συνέβη
και τι αρχίσαμε να πιστεύουμε εξαιτίας του.
Η απόφαση ενός ανθρώπου μπορεί να επηρεάζεται από τις ανάγκες του, τη δική του ιστορία, τη διαθεσιμότητά του, τις προτεραιότητες, τις επιθυμίες ή τα όριά του. Δεν αποτελεί αντικειμενική μέτρηση της αξίας μας.
Μπορεί να μη μας επέλεξαν για μια συγκεκριμένη θέση, σχέση ή συνεργασία. Αυτό δεν σημαίνει ότι απορρίφθηκε ολόκληρη η ύπαρξή μας. Υπάρχουμε και αξίζουμε να υπάρχουμε.
Το δύσκολο δεν είναι να πείσουμε τον εαυτό μας ότι «δεν συνέβη τίποτα». Κάτι συνέβη και ίσως πράγματι μας απογοήτευσε αλλά αυτό δεν επηρεάζει την αξία μας και το ποιοί είμαστε. Μπορεί να εισπράξαμε άρνηση απο εκεί που ίσως δεν ταιριάζουμε αλλα αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χωράμε πουθενά.
Το ζητούμενο είναι να μην επιτρέψουμε σε ένα απλό και ίσως τυχαίο γεγονός να γίνει η τελική ετυμηγορία για το ποιοι είμαστε.
Μια διαφορετική ερώτηση
Την επόμενη φορά που ένα «όχι» σε πληγώσει, πριν στραφείς εναντίον του εαυτού σου, μπορείς να σταθείς για λίγο και να αναρωτηθείς:
- Τι συνέβη πραγματικά;
- Τι συμπέρασμα άρχισα να βγάζω για εμένα;
- Αυτό το συμπέρασμα αφορά μόνο το σήμερα ή μου θυμίζει κάτι παλαιότερο;
- Ποια ανάγκη ή ποιος φόβος ενεργοποιήθηκε μέσα μου;
- Υπάρχει κάποια άλλη, πιο ρεαλιστική ερμηνεία αυτού που συνέβη;
Δεν χρειάζεται να αρνηθείς τον πόνο σου.
Χρειάζεται να τον ακούσεις χωρίς να του επιτρέψεις να αποφασίσει ποιος είσαι.
Γιατί μερικές φορές δεν μας κρατάει στον πόνο μόνο το «όχι» που ακούσαμε. Μας κρατάει η ιστορία που αρχίσαμε να χτίζουμε γύρω από αυτό και αφήσαμε να μας καθορίσει.
Και ίσως η πιο σημαντική ερώτηση να μην είναι:
«Τι δεν πάει καλά με εμένα;»
Αλλά:
«Τι νόημα άρχισα να δίνω σε αυτό που συνέβη;»
Γιατί ο στόχος αυτής της σειράς δεν είναι να σου πει ποιος είσαι.
Είναι να σε βοηθήσει να καταλάβεις τον τρόπο που λειτουργείς.
Η γνώση φέρνει επίγνωση. Η επίγνωση ανοίγει τον δρόμο για τη θεραπεία. Και η θεραπεία ανοίγει τον δρόμο για τη ζωή που αξίζεις.
