Μπορεί να υπάρχει μια φάση στη ζωή σου όπου, αντικειμενικά, όλα πηγαίνουν καλά. Πραγματικά καλά! Δεν υπάρχει κάποιο άμεσο πρόβλημα, δεν έχει συμβεί κάτι δυσάρεστο και ίσως μάλιστα να υπάρχουν πράγματα για τα οποία θα μπορούσες να χαρείς!
Κι όμως, κάπου μέσα σου υπάρχει μια μικρή ανησυχία, του τύπου:
«Μην χαλαρώνεις ακόμα.»
«Κάτι θα γίνει.»
«Δεν γίνεται να πάνε όλα τόσο καλά.»
Και αντί να απολαμβάνεις αυτό που συμβαίνει, ένα μέρος της προσοχής σου βρίσκεται ήδη στο επόμενο πιθανό πρόβλημα.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Όταν δυσκολεύεσαι να εμπιστευτείς ότι όλα είναι καλά
Είναι εύκολο να χαρακτηρίσεις αυτή τη στάση ως απαισιοδοξία, πολλές φορές μπορεί να πείς ότι αυτό είναι στη φύση του.
Και λες:
«Έτσι είμαι εγώ. Πάντα σκέφτομαι το χειρότερο. Πάντα προετοιμάζομαι για το χειρότερο»
Ή ακόμη να θυμώσεις με τον εαυτό σου επειδή δεν μπορείς απλώς να χαλαρώσεις και να απολαύσεις μια καλή στιγμή.
Όμως η συνεχής προσμονή ότι κάτι κακό θα συμβεί δεν είναι πάντα απλώς αρνητικός τρόπος σκέψης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνδέεται με κάτι βαθύτερο: με την προσπάθεια του ανθρώπου να μειώσει την αβεβαιότητα και να αισθανθεί περισσότερο προετοιμασμένος απέναντι σε μια πιθανή απειλή.
Ο νους προσπαθεί να προβλέψει για να προστατεύσει
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν περιμένει παθητικά τα γεγονότα να συμβούν. Χρησιμοποιεί προηγούμενες εμπειρίες για να εκτιμήσει τι είναι πιθανό να ακολουθήσει. Αυτό είναι εξαιρετικά χρήσιμο.
Μας επιτρέπει να μαθαίνουμε από όσα έχουμε ζήσει, να αναγνωρίζουμε κινδύνους και να προσαρμόζουμε τη συμπεριφορά μας.
Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά.
Όταν στη ζωή ενός ανθρώπου το απρόβλεπτο έχει συνδεθεί επανειλημμένα με δυσάρεστες ή δύσκολες εμπειρίες, μπορεί να γίνει πιο δύσκολο να εμπιστευτεί την ηρεμία.
Η εσωτερική λογική μπορεί τότε να μοιάζει κάπως έτσι:
«Αν προσπαθήσω να προβλέψω τι μπορεί να πάει στραβά, ίσως είμαι περισσότερο προετοιμασμένος αν συμβεί.»
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτή η σκέψη γίνεται συνειδητά.
Μπορεί απλώς να εμφανίζεται ως μια διαρκής επιφυλακή.
Να παρατηρείς περισσότερο τι θα μπορούσε να πάει στραβά.
Να δυσκολεύεσαι να αφεθείς.
Να αναζητάς σημάδια ότι κάτι πρόκειται να αλλάξει.
Και τελικά, ακόμη και μια περίοδος ηρεμίας μπορεί να μην βιώνεται ως πραγματική ασφάλεια.
Μπορεί να βιώνεται σαν ησυχία πριν από κάτι που δεν έχει ακόμη συμβεί.
Όταν η ανησυχία δημιουργεί μια ψευδαίσθηση προετοιμασίας
Υπάρχει ένας ακόμη λόγος που αυτή η συνήθεια μπορεί να διατηρείται.
Η ανησυχία μπορεί προσωρινά να δημιουργεί την αίσθηση ότι κάνεις κάτι.
Σκέφτεσαι όλα τα πιθανά σενάρια.
Προσπαθείς να προβλέψεις.
Προετοιμάζεσαι νοητικά.
Και για λίγο μπορεί να αισθάνεσαι ότι έτσι έχεις περισσότερο έλεγχο απέναντι σε κάτι που στην πραγματικότητα παραμένει αβέβαιο.
Μόνο που υπάρχει ένα παράδοξο:
η προσπάθεια να αισθανθείς ασφαλής προβλέποντας συνεχώς τον κίνδυνο μπορεί να σε κρατά σε διαρκή επαφή με την αίσθηση του κινδύνου.
Το μυαλό αναζητά το επόμενο «κι αν…».
Κι έτσι η ηρεμία δυσκολεύεται να γίνει πραγματικά ηρεμία, γιατί κάθε σενάριο που πλάθεις στο μυαλό σου, είναι σαν να το ζεις ταυτόχρονα, δημιουργώντας στο σώμα σου και τις αντίστοιχες βιοχημικές αντιδράσεις.
Το τίμημα της συνεχούς προσμονής
Όταν περιμένεις διαρκώς ότι κάτι κακό μπορεί να συμβεί, δεν βιώνεις μόνο όσα πραγματικά συμβαίνουν.
Βιώνεις και όσα φαντάζεσαι ότι μπορεί να συμβούν.
Μια όμορφη περίοδος συνοδεύεται από τον φόβο ότι θα τελειώσει.
Μια επιτυχία από την αγωνία ότι κάτι θα την ανατρέψει.
Μια στιγμή χαράς από μια εσωτερική προειδοποίηση να μην ενθουσιαστείς πολύ.
Και τότε μπορεί να συμβεί κάτι ιδιαίτερα σημαντικό:
το μέλλον αρχίζει να καταλαμβάνει το παρόν.
Όχι επειδή αυτό που φοβάσαι έχει συμβεί.
Αλλά επειδή το σώμα και ο νους σου έχουν ήδη αρχίσει να ζουν απέναντί του.
«Αυτό που φοβάμαι συμβαίνει τώρα;»
Η αλλαγή δεν χρειάζεται να ξεκινήσει προσπαθώντας να πείσεις τον εαυτό σου ότι «όλα θα πάνε καλά». Γιατί κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα τι θα συμβεί. Ίσως μια πιο ουσιαστική αρχή είναι να μάθεις να διακρίνεις το παρόν από την πρόβλεψη, και να ζεις περισσότερο στο “εδώ και τώρα”.
Την επόμενη φορά που θα παρατηρήσεις εκείνη τη γνώριμη αίσθηση ότι «κάτι κακό θα γίνει», δοκίμασε να ρωτήσεις:
«Αυτό που φοβάμαι συμβαίνει αυτή τη στιγμή;»
Και μετά:
«Ή το ζω ήδη μέσα στο μυαλό μου σαν να έχει συμβεί;»
Η ερώτηση δεν εξαφανίζει την αβεβαιότητα.
Σε επαναφέρει όμως σε κάτι πολύ σημαντικό:
στη διαφορά ανάμεσα σε έναν πραγματικό κίνδυνο που χρειάζεται την προσοχή σου και σε ένα πιθανό σενάριο που ο νους σου προσπαθεί να προβλέψει.
Δεν χρειάζεται να προβλέψεις τα πάντα για να είσαι ασφαλής
Η ζωή δεν μπορεί να γίνει απολύτως προβλέψιμη.
Και ίσως η βαθύτερη ασφάλεια να μη βρίσκεται στην ικανότητά μας να προβλέπουμε κάθε πιθανό κίνδυνο.
Μπορεί να βρίσκεται περισσότερο στην εμπιστοσύνη ότι, αν κάτι δύσκολο συμβεί, θα μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε όταν και εφόσον έρθει. Γιατί διαφορετικά υπάρχει ένας κίνδυνος:
στην προσπάθειά μας να προστατευτούμε από έναν πόνο που ίσως έρθει αύριο, να χάσουμε την ηρεμία που υπάρχει σήμερα.
Και μερικές φορές η ουσιαστικότερη ερώτηση δεν είναι:
«Κι αν συμβεί κάτι κακό;»
Αλλά:
«Μπορώ να επιτρέψω στον εαυτό μου να βρίσκεται εδώ, όσο εδώ είναι ασφαλής;»
Χρυσάνθη Γλυκύ
The Road to Happiness
Δείτε το βίντεο
